Πολιτιστικά

Σαν σήμερα, στις 13 Σεπτεμβρίου του 1922, η Σμύρνη παραδόθηκε στις φλόγες σε ένα από τα πιο οδυνηρά γεγονότα της νεότερης ελληνικής ιστορίας, σηματοδοτώντας το τέλος του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας.wikipedia+1

Η μέρα που άρχισε η πυρκαγιά

Η μεγάλη πυρκαγιά ξέσπασε το απόγευμα της Τετάρτης 13 Σεπτεμβρίου 1922, τέσσερις μέρες μετά την είσοδο του τουρκικού εθνικιστικού στρατού στην πόλη. Σύμφωνα με μαρτυρίες, τουλάχιστον έξι εστίες φωτιάς εντοπίστηκαν σχεδόν ταυτόχρονα γύρω από τις αποθήκες του λιμανιού και τον σταθμό του σιδηροδρόμου, ενώ στη συνέχεια εκδηλώθηκαν νέες εστίες κοντά στο αρμενικό νοσοκομείο και άλλες περιοχές. Ο άνεμος, που φυσούσε από τα νοτιοανατολικά, οδήγησε τις φλόγες προς τις συνοικίες των Ελλήνων, των Αρμενίων και των Ευρωπαίων, μετατρέποντας τις μεμονωμένες εστίες σε μία ενιαία, καταστροφική πυρκαγιά.

Η φωτιά μαίνεται για μέρες — κατά ορισμένες πηγές μέχρι τις 22 Σεπτεμβρίου — και καταστρέφει ολοσχερώς τις χριστιανικές συνοικίες, ενώ οι μουσουλμανικές και εβραϊκές περιοχές μένουν άθικτες. Υπολογίζεται ότι κάηκαν 20.000–25.000 σπίτια, καταστήματα και δημόσια κτίρια, σε μια ζώνη που εκτεινόταν 3,2 χιλιόμετρα κατά μήκος της παραλίας και 5 χιλιόμετρα προς το εσωτερικό της πόλης.

Το χρονικό της καταστροφής: Από την ήττα στο μέτωπο στην είσοδο του τουρκικού στρατού

Η ήττα του ελληνικού στρατού στο μικρασιατικό μέτωπο ήταν πλέον γεγονός και η υποχώρηση εξελίχθηκε σε άτακτη φυγή. Οι δυνάμεις του Κεμάλ Ατατούρκ προέλαυναν προς τη Σμύρνη, την πόλη-σύμβολο όπου είχε αποβιβαστεί ο ελληνικός στρατός το 1919.

Στις 11 π.μ. της 9ης Σεπτεμβρίου (με το νέο ημερολόγιο), η εμπροσθοφυλακή του τουρκικού ιππικού εισήλθε στη Σμύρνη, ενώ αργότερα την ίδια μέρα έφτασε και μεραρχία πεζικού. Η είσοδος του τουρκικού στρατού σηματοδότησε την αρχή των θηριωδιών: σφαγές, λεηλασίες και βιαιοπραγίες εις βάρος του χριστιανικού πληθυσμού.

Ο μαρτυρικός θάνατος του Μητροπολίτη Χρυσοστόμου

Ανάμεσα στα πρώτα και πιο εμβληματικά θύματα ήταν ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος Καλαφάτης (1867–1922), πνευματικός ηγέτης και σύμβολο του Ελληνισμού της Ιωνίας. Παρά τις προσφορές ασφαλούς διαφυγής από ξένες δυνάμεις, ο Χρυσόστομος αρνήθηκε να εγκαταλείψει το ποίμνιό του.

Συνελήφθη, παραδόθηκε από τον Τούρκο διοικητή Νουρεντίν Πασά σε φανατισμένο όχλο και υπέστη φρικτά βασανιστήρια: τυφλώθηκε, σύρθηκε από τα γένια, διαμελίστηκε και τελικά δολοφονήθηκε. Ο θάνατός του, στις 27 Αυγούστου 1922 με το παλιό ημερολόγιο (9 Σεπτεμβρίου με το νέο), κατέστησε τον Χρυσόστομο εθνομάρτυρα και διαχρονικό σύμβολο του μικρασιατικού μαρτυρίου.

Βιβλικές σκηνές στην προκυμαία: Εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες

Εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες — κυρίως γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι — είχαν συγκεντρωθεί στην προκυμαία της Σμύρνης, ελπίζοντας να επιβιβαστούν σε συμμαχικά πλοία που βρίσκονταν αραγμένα στον κόλπο. Οι σκηνές που εκτυλίχθηκαν ήταν βιβλικές: κόσμος στριμωγμένος, απελπισμένες κραυγές, μάχη για μια θέση σε οποιοδήποτε σκάφος, υπό τη σκιά των φλεγόμενων σπιτιών και τον καπνό που σκέπαζε τον ουρανό.

Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των νεκρών κυμαίνονται από 80.000 έως 180.000 ανθρώπους, ενώ περίπου 200.000 εκτοπίστηκαν ή έγιναν πρόσφυγες, η συντριπτική πλειονότητα των οποίων ήταν Έλληνες.

Το τέλος του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας

Η Καταστροφή της Σμύρνης αποτελεί το τραγικότερο κεφάλαιο της Μικρασιατικής Εκστρατείας και το οριστικό τέλος μιας ελληνικής παρουσίας χιλιάδων ετών στη Μικρά Ασία. Η 13η Σεπτεμβρίου παραμένει ημέρα εθνικού πένθους και μνήμης, υπενθυμίζοντας τον ξεριζωμό, τις απώλειες και την τραγωδία ενός λαού που αναγκάστηκε να αφήσει πίσω του πατρογονικές εστίες, εκκλησίες, σχολεία και ολόκληρους πολιτισμούς.

«Η Σμύρνη μάνα καίγεται… Η Σμύρνη παραδίδεται στις φλόγες!» — μια κραυγή πόνου που αντηχεί ακόμη, εκατό και πλέον χρόνια μετά, ως προειδοποίηση και ως χρέος μνήμης.

Gallery