Κοινωνία

Οι προτομές των Γιώργου και Στέλιου Σεφέρη στη Νέα Σμύρνη έγιναν ξανά στόχος βανδαλισμού, αναδεικνύοντας ένα ανησυχητικό μοτίβο απαξίωσης της δημόσιας μνήμης και της πολιτιστικής κληρονομιάς στην πόλη.

Το περιστατικό

Σύμφωνα με την αναφορά, το νέο περιστατικό βανδαλισμού σημειώθηκε στο σημείο όπου βρίσκονται οι προτομές των Γιώργου και Στέλιου Σεφέρη, στη συμβολή των οδών Παλαιολόγου και Κυδωνιών στη Νέα Σμύρνη. Ειδικά η προτομή του Γιώργου Σεφέρη έχει «στοχοποιηθεί» ξανά, καθώς στο πρόσφατο παρελθόν είχε κλαπεί ορειχάλκινη προτομή του από κεντρικό σημείο της πόλης.

Οι βανδαλισμοί έρχονται να προστεθούν σε μια σειρά επιθέσεων σε μνημεία και έργα τέχνης της Νέας Σμύρνης, όπου έχουν ήδη κλαπεί ή εξαφανιστεί ορειχάλκινες προτομές και αγάλματα, χωρίς μέχρι σήμερα να έχουν εντοπιστεί οι δράστες. Η εικόνα εγκατάλειψης που δημιουργείται, με φθαρμένες βάσεις, κενά σημεία όπου άλλοτε υπήρχαν αγάλματα και επαναλαμβανόμενα χτυπήματα, τραυματίζει τον δημόσιο χώρο και τον συμβολισμό του.​

Η μνήμη του Σεφέρη στην πόλη

Ο Γιώργος Σεφέρης, νομπελίστας ποιητής, γεννημένος στη Σμύρνη, αποτελεί εμβληματική μορφή του μικρασιατικού ελληνισμού και, κατ’ επέκταση, της ιστορικής μνήμης που κουβαλά η Νέα Σμύρνη. Η παρουσία των προτομών του στην πόλη δεν είναι διακοσμητική∙ λειτουργεί ως υπενθύμιση της προσφυγικής ταυτότητας, της λογοτεχνικής δημιουργίας και της δημοκρατικής στάσης που σημάδεψε τη δημόσια διαδρομή του.

Η βεβήλωση μνημείων που συνδέονται με τέτοιες προσωπικότητες δεν αποτελεί απλώς πράξη μικροεγκληματικότητας, αλλά συμβολική επίθεση σε μια συλλογική αφήγηση που συνδέει παρελθόν και παρόν. Κάθε χτύπημα στις προτομές Σεφέρη είναι ταυτόχρονα χτύπημα στη σχέση της πόλης με τις ρίζες της και στον τρόπο που η κοινωνία τιμά τους ανθρώπους του πνεύματος.

Ένα ευρύτερο φαινόμενο

Τα περιστατικά στη Νέα Σμύρνη δεν είναι μεμονωμένα, καθώς τα τελευταία χρόνια έχουν κλαπεί ή καταστραφεί προτομές και ορειχάλκινα αγάλματα σε διάφορα πάρκα και πλατείες της πόλης. Στο ίδιο ρεπορτάζ καταγράφεται η εξαφάνιση σημαντικών έργων, όπως η «Ειρήνη» του Ηλία Καντζιλιέρη στην Πλατεία Ειρήνης, αλλά και άλλων προτομών στην καρδιά του αστικού ιστού.​

Παρόμοιες κλοπές και καταστροφές έχουν σημειωθεί και σε όμορους δήμους, όπως το Παλαιό Φάληρο και ο Άλιμος, κάτι που ενισχύει την εκτίμηση ότι πίσω από πολλές από αυτές τις ενέργειες βρίσκεται το παράνομο εμπόριο μετάλλου. Η σύνδεση του φαινομένου με το οικονομικό κίνητρο, όμως, δεν μειώνει την πολιτιστική και ηθική βαρύτητα των πράξεων, που αφήνουν πίσω τους «τρύπες» στη συλλογική μνήμη.​

Η ευθύνη της πόλης και οι απαντήσεις

Παρά τις καταγγελίες στο Αστυνομικό Τμήμα και τις μηνύσεις που έχουν κατατεθεί, μέχρι σήμερα κανένα από τα κλεμμένα έργα δεν έχει εντοπιστεί, γεγονός που εντείνει την αίσθηση ατιμωρησίας. Η επανάληψη τέτοιων περιστατικών θέτει επιτακτικά το ζήτημα της φύλαξης, της αστυνόμευσης αλλά και της ίδιας της προτεραιοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς σε επίπεδο δημοτικής πολιτικής.​

Απαιτείται πλέον μια πιο συστηματική στρατηγική προστασίας, με καλύτερο φωτισμό, κάμερες όπου χρειάζεται, αλλά και συνεργασία με τοπικούς συλλόγους και φορείς πολιτισμού, ώστε τα μνημεία να μην είναι απλώς «αντικείμενα» στον δημόσιο χώρο, αλλά ζωντανά σημεία αναφοράς που η κοινωνία αγκαλιάζει και υπερασπίζεται. Ένα παράδειγμα θα μπορούσε να είναι η διοργάνωση εκδηλώσεων μνήμης και ξεναγήσεων γύρω από τα μνημεία Σεφέρη, που θα ενισχύσουν τη συμβολική τους αξία και θα δημιουργήσουν ένα άτυπο «δίχτυ προστασίας» από τους ίδιους τους πολίτες.

Από τον βανδαλισμό στην διεκδίκηση του δημόσιου χώρου

Το νέο χτύπημα στις προτομές των Σεφέρηδων στη Νέα Σμύρνη είναι αφορμή για να ανοίξει ξανά η συζήτηση για το τι σημαίνει δημόσιος χώρος και ποιος τον υπερασπίζεται. Όταν μνημεία που τιμούν την ιστορία, τη λογοτεχνία και τον προσφυγικό πολιτισμό γίνονται επαναλαμβανόμενα θύματα βανδάλων, η απάντηση δεν μπορεί να εξαντλείται μόνο στην καταγγελία.

Η πόλη καλείται να μετατρέψει την οργή και τη θλίψη σε συλλογική δράση, σε πίεση για θεσμικές παρεμβάσεις, αλλά και σε μια νέα σχέση των κατοίκων με τα μνημεία τους. Αν η Νέα Σμύρνη θέλει οι προτομές του Γιώργου και του Στέλιου Σεφέρη να στέκουν όρθιες και σεβαστές, πρέπει ταυτόχρονα να σταθεί όρθια και η δική της συνείδηση μνήμης, ευθύνης και πολιτισμού.